‘Freedom cannot be manacled’: Een rondleiding op Robbeneiland


"For to be free is not merely to cast off one’s chains, but to live in a way that respects and enhances the freedom of others."

Nelson Mandela, voormalig president van Zuid-Afrika, vrijheidsstrijder, winnaar van de Nobelprijs voor de vrede en voormalig gevangene. De man die opkwam tegen de apartheid in Zuid-Afrika. Zijn vrijheidsstrijd tegen de onderdrukking van de zwarten door de blanken in zijn land is niet zonder tegenslagen verlopen. Zo heeft hij een lange tijd gevangen gezeten in een ‘high security prison’ op Robbeneiland, Kaapstad.  Toen ik op vakantie was in Zuid-Afrika, heb ik de mogelijkheid gekregen om dit eiland te bezoeken. Vandaar dat ik als Alibi-redacteur een stuk schrijf over Robbeneiland, wat veel weg heeft van bekende gevangenissen als Alcatraz.

De gevangenis
De gevangenis waar Nelson Mandela vast heeft gezeten, was een gevangenis van 1959 tot 1996. In 1999 is het eiland omgezet tot een museum en sindsdien worden er rondleidingen gegeven. Wel waard om er even bij te noemen is dat deze rondleidingen worden gegeven door ex-gevangenen. Het was de gevangenis voor politieke vrijheidsstrijders en criminelen. De criminelen die een moord hadden gepleegd werden samengevoegd met de mensen die streden om vrijheid. Alsof het dezelfde gradatie was. Nelson Mandela had levenslang gekregen, omdat hij opkwam voor zijn eigen vrijheid als een zwarte man in zijn eigen land.

Rondleiding
Toen ik aankwam op het eiland met een boot vol toeristen, kreeg ik toch even een rilling over mijn lijf. We liepen langs een muur vol met teksten als: ‘Freedom cannot be manacled’ en ‘ons dien met trots’, wat in het Afrikaans is geschreven. Ik denk dat we allemaal wel begrijpen wat dit betekent. Hierna werden we met zijn allen in een bus gepropt. Na even wennen aan de overvolle bus, werd er tegen ons verteld dat we eerst een rondleiding kregen over het eiland en daarna een rondleiding in de gevangenis.

Het eiland is klein. Onze gids zei dat het je ongeveer een half uur kost om het eiland rond te rijden. Zo klein is het. Het eiland wordt nu bewoond door medewerkers van het museum en van de rondleidingen. Zo zag je ook een aantal huizen staan. Vroeger woonden daar de gevangenisbewakers en hun gezinnen. Op het eiland stond daarom ook een school voor de kinderen van de bewakers. Wat als je erover nadenkt, echt voor een tegenstrijdigheid zorgt. Zij gingen naar school, terwijl een paar meter verder op een gevangenis stond waar mensen in zaten die ervoor hadden gevochten om überhaupt te kunnen leren. En hiervoor werden ze opgepakt. Verder kwamen we langs een open plek met een paar stenen en een grot. Onze gids vertelde ons dat hier de gevangenen zwaar werk moesten doen. De gevangenis was namelijk nog niet af toen de gevangenen kwamen. De gevangenen hebben zelf hun eigen gevangenis moeten bouwen. De grot was een overblijfsel van het afhakken van stenen voor het gebouw en de wegen van het eiland. Hoe gek is het, dat je je eigen gevangenis moet bouwen? Daarnaast kregen we te horen hoe het eiland, voordat het een gevangenis werd, een eiland was voor leprazieken. De zieken werden naar het eiland gebracht zodat ze verder niemand konden besmetten.

Na een indrukwekkende rondleiding op het eiland kwamen we bij de gevangenis. Deze rondleiding wordt normaal gegeven door ex-gevangenen die in de gevangenis hebben gezeten. Wij hadden dezelfde gids als van de tour in de bus, aangezien de gevangenen redelijk oud zijn geworden. Ze kunnen niet lang meer werken, dus nu moeten de gidsen het overnemen. Dit kan ik heel goed kan begrijpen; het lijkt me niet fijn dat je elke dag jezelf aan de tijd in de gevangenis wilt blijven herinneren. Buiten de gevangenis kregen we te horen dat de namen of de identiteit van de gevangenen die hier kwamen werden weggehaald. Je was een nummer. Nelson Mandela was nummer 46664. Hij was de 466ste gevangene in 1964. Hierna kwamen we in een grote cel. De gids vertelde ons dat hier 60 mensen bij elkaar in een cel zaten. Geloof me, het was geen grote zaal. 60 mensen is echt heel veel. Ook was het koud in de zaal en het was buiten 30 graden. Er zat wel glas in de ramen, maar onze gids vertelde dat toen de gevangenen hier vastzaten, er geen glas in zat. In de zomer kan het al ontzettend waaien, aangezien het een eiland is. In de winter hadden ze dus ook geen ramen. Daarnaast hadden ze geen dekens en niet heel veel kleding om zich warm te houden.

In de gevangenis maakte je afkomst heel veel uit. Als je een zwarte man was, kreeg je heel weinig te eten. Je kreeg alleen een soort pap waar je energie van kreeg. Als je een andere afkomst had, kreeg je af en toe zelfs vlees. Na een kort verhaal over het eetpatroon, gingen we verder naar de cel en de boom van Nelson Mandela. Als iemand het boek “Long Walk To Freedom” heeft gelezen, zal je je deze boom wel kunnen herinneren. Nelson Mandela had namelijk een boom in de buitenplaats van de gevangenis. Deze boom is belangrijk aangezien Nelson Mandela hier zijn papieren met de hoofdstukken van het boek bewaarde. Hij mocht deze natuurlijk niet schrijven en verstopte de bladen hier voor de bewakers.

De cel van Nelson Mandela was klein. Maar dat is iets wat we allemaal hadden verwacht. In de cel zat een raam. En daarnaast was er een matje en een emmer om te gebruiken als wc.

Periode erna
Toen Nelson Mandela vrijkwam, gaf hij een speech. In deze speech zei hij: ‘I forgive them’. Hij vergaf zijn gevangennemers, want hij vond dat wraak niet het beste antwoord was; het beste antwoord was gelijkheid. Hoe bijzonder is dat? Dit is een van de redenen dat ik Nelson Mandela geweldig vind.

Na de rondleiding ben ik beter na gaan denken over het fenomeen apartheid. Als blanke had je in Zuid-Afrika vele privileges, alleen maar omdat je met deze huidskleur geboren was. In Zuid-Afrika gaat het nu de goede kant op. Toch zie je nog steeds een scheiding van beide levensgroepen. Vrienden van mijn ouders wonen in dit land en zij vertelden dat de scheiding minder erg is geworden, maar volledig weg is het niet. En dat is moeilijk om te zien als je het niet gewend bent. Ik ben zeker ons kleine kikkerlandje beter gaan waarderen, ook al kan het hier nog zo hard regenen, onze problemen zijn lang zo erg niet.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *